[Tarih, 18 Kasım 2025] – Baharatlı, hızlı ve uygun fiyatlı sokak lezzetleri cazip olsa da, gıda güvenliği standartlarının düşüklüğü beraberinde ciddi sağlık risklerini de getiriyor. Özellikle sıcak havaların etkisiyle hızla artan gıda zehirlenmesi vakaları, uzmanların sokak yemekleri konusunda “tüketmeden önce 5 duyunuzu kullanın” uyarısını beraberinde getirdi.

Gıda Güvenliği Uzmanları ve Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanları, potansiyel tehlikeyi önceden tespit edebilmek için tüketicilere bozulmuş gıdanın fiziksel işaretlerine odaklanmaları gerektiğini belirtiyor.

Bozulmuş Gıdayı Tespit Etmenin 4 Temel Yolu

Bozulma, genellikle zararlı bakteri, maya ve küflerin çoğalması sonucu meydana gelir. Ancak toksinler veya virüsler (özellikle deniz ürünlerinde) kokusuz veya tatsız olabilir. Bu nedenle uzmanlar, şüpheli bir yiyeceği yemeden önce şu dört temel duyu kontrolünü yapmayı tavsiye ediyor:

1.  Koku Kontrolü: En Kritik Uyarı

• Ekşi veya Amonyak Kokusu: Özellikle et, tavuk veya deniz ürünlerinde ekşimiş, keskin veya amonyağı andıran bir koku, proteinlerin parçalanmaya başladığının ve bakteri üremesinin güçlü bir işaretidir.

• “Olmaması Gereken” Koku: Yemeğin normalde sahip olmadığı, rahatsız edici bir koku alıyorsanız kesinlikle uzak durun. Örneğin, taze balık kokusuz olmalıdır; ağır bir balık kokusu bayatlamanın göstergesidir.

• Küf Kokusu: Çok hafif de olsa küf kokusu fark ederseniz gıdayı tüketmeyin.

2.  Görünüş Kontrolü: Renk ve Yapı Değişiklikleri

• Renk Değişimi: Etin veya tavuğun renginin solması, grimsi-kahverengiye dönmesi veya yeşilimsi lekeler oluşması bozulmanın ilk işaretidir.

• Yapışkanlık ve Kayganlık: Pişmiş et, deniz ürünü veya şarküteri ürünleri (sosis, salam) üzerinde yapışkan, kaygan bir tabaka oluşması ciddi bir bakteri çoğalmasını gösterir.

• Küf Oluşumu: Ekmek, peynir, sebze veya soslarda pamukçuksu, renki (siyah, beyaz, yeşil) küf oluşumu net bir tehlike işaretidir.

• Sosların Ayrışması: Özellikle mayonez bazlı veya süt içeren sosların sulanması, topaklanması veya katmanlara ayrışması bozulma riski taşır.

• Yüksek Riskli Ürünler: Midye, kokoreç gibi ürünlerin uygun soğuk zincirde saklanıp saklanmadığına, pişirme alanının temizliğine ve ürünün taze görünüp görünmediğine özellikle dikkat edilmelidir.

3. Dokunma/Kıvam Kontrolü:

• Yumuşama: Normalde sert olması gereken bir sebze veya meyvenin aşırı yumuşaması, dokusunun gevşemesi içten başlayan bir bozulmaya işaret edebilir.

• Sulanma/Sertleşme: Kuru gıdaların nem çekerek topaklanması, sebzelerin ise nem kaybetmesi sonucu buruşması fiziksel bozulmalara örnektir.

4.  Tat Kontrolü: SON ÇARE!

Uzmanlar, koku ve görünüş kontrolünden sonra bile şüpheniz varsa asla tatmamanız gerektiğini vurguluyor. Ancak yine de fark edilebilir bir tat değişikliği varsa:

• Ekşilik veya Acılık: Normalde tatlı veya nötr olan bir gıdanın (özellikle süt ürünleri veya soslar) ekşi bir tat alması bozulduğunun açık kanıtıdır.

 Uzmanlardan Kritik Hijyen ve Saklama Uyarıları

Gıda zehirlenmelerinin en önemli nedenlerinden biri, seyyar satıcılarda sıklıkla göz ardı edilen sıcaklık kontrolü ve çapraz bulaşma riskidir.

• Sıcaklık Tehlike Bölgesi: Yiyecekler 5°C ile 60°C arasındaki sıcaklıkta bırakıldığında, bakteriler hızla çoğalır. Sokak yemeklerinin yeterince sıcak (dumanı üzerinde) veya yeterince soğuk (buz içinde) servis edilmediği durumlardan kaçınılmalıdır. Pişmiş bir yemeğin oda sıcaklığında 1-2 saatten fazla bekletilmesi büyük risktir.

• Çapraz Bulaşma: Çiğ etin kesildiği bıçağın veya tahtanın, pişmiş yiyeceklere temas etmesi en büyük risk faktörlerinden biridir. Tezgahın genel temizliği ve satıcının kişisel hijyeni (eldiven, önlük) gözlemlenmelidir.

• Tekrar Kullanılan Yağlar: Uzmanlar, aynı kızartma yağının tekrar tekrar kullanılmasının sağlık açısından ciddi riskler oluşturduğu konusunda uyarıyor. Yağın renginin aşırı koyu veya dumanlı olması şüphelidir.

Gıda Zehirlenmesi Belirtileri ve İlk Yardım

Şüpheli bir yiyecek tükettikten sonra genellikle 2 ila 6 saat içinde ortaya çıkan başlıca belirtiler şunlardır:

• Şiddetli mide bulantısı ve kusma

• Sulu ishal ve karın krampları

• Ateş ve titreme

• Halsizlik ve baş dönmesi

Ne Yapılmalı?

1. Hemen Sıvı Takviyesi: İshal ve kusma ile kaybedilen suyu ve elektrolitleri yerine koymak için bol su veya elektrolit içeren içecekler tüketin. Dehidrasyon (su kaybı) en büyük tehlikedir.

2. Hafif Beslenme: Mideyi yormamak için muz, pirinç lapası, tost gibi hafif ve yağsız yiyecekleri tercih edin.

3. Tıbbi Yardım: Kanlı ishal, 38.4°C’den yüksek ateş, şiddetli susuzluk, bulanık görme veya kas güçsüzlüğü gibi nörolojik belirtiler varsa derhal en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Gıda zehirlenmesinden korunmanın en güvenli yolu, hijyen ve saklama koşullarından emin olmadığınız gıdalardan uzak durmaktır.